Derivative.ge
ხაზინა · რისკები · დერივატივებიTreasury · Risk · Derivatives

ხაზინის მართვა: კონსულტაცია და ცოდნაTreasury management: advice and know-how

საინფორმაციო და საკონსულტაციო სივრცე ბანკებისთვის, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციებისა და კომპანიებისთვის: ლიკვიდობა, ვალუტის ყიდვა-გაყიდვა და სპრედები, აქტივ-პასივების მართვა, საპროცენტო რისკი, დაფინანსება და დერივატივები.An information and advisory hub for banks, microfinance institutions and companies: liquidity, FX trading and spreads, asset-liability management, interest rate risk, funding and derivatives.

0–1M1–3M3–6M6–12M1–3Y3Y+ 0 კუმულაციური გეპიcumulative gap
სამაგალითო ილუსტრაცია: ლიკვიდობის ვადიანი გეპი — აქტივებისა და ვალდებულებების სხვაობა ვადების მიხედვით.Illustration only: a liquidity maturity gap, the difference between assets and liabilities by time bucket.
NEWS

სიახლეებიNews

ხაზინის, ბაზრებისა და რეგულაციის სიახლეები.Treasury, market and regulatory news.

    სიახლეები მალე გამოჩნდება.News will appear here soon.

    01

    მომსახურების სფეროებიService areas

    ხაზინის ძირითადი მიმართულებები — ლიკვიდობის მართვიდან ფულად ბაზრებამდე და დერივატივებამდე.The core areas of treasury: information and advice.

    LIQ

    ლიკვიდობის მართვაLiquidity management

    ფულადი ნაკადების პროგნოზი, ვადიანი გეპი, სტრეს-ტესტები, ბანკომატებისა და სალაროების ნაღდი ფულის ოპტიმალური მართვა.Cash-flow forecasting, maturity gaps, stress tests and optimal cash in ATMs and branch vaults.

    დეტალურად →Learn more →
    LCRNSFRATMსალაროVault
    MM

    ფულადი ბაზრებიMoney markets

    მოკლევადიანი დაფინანსება და განთავსება: ბანკთაშორისი დეპოზიტები, რეპო, სახაზინო ვალდებულებები და ეროვნული ბანკის ოპერაციები.Short-term funding and placements: interbank deposits, repo, treasury bills and central bank operations.

    InterbankRepoT-bills
    ALM

    აქტივ-პასივების მართვაAsset-liability management

    ბალანსის სტრუქტურა, საპროცენტო რისკი საბანკო წიგნში, წმინდა საპროცენტო შემოსავლის მგრძნობელობა.Balance sheet structure, interest rate risk in the banking book, net interest income sensitivity.

    IRRBBNIIEVE
    FX

    ვალუტის ყიდვა-გაყიდვა და სპრედებიFX trading and spreads

    საკონვერტაციო კურსების და სპრედების პოლიტიკა, ღია სავალუტო პოზიციის მართვა და ლიმიტები.Conversion rate and spread policy, open currency position management and limits.

    დეტალურად →Learn more →
    Bid/AskSpreadOCP
    DRV

    დერივატივები და ჰეჯირებაDerivatives and hedging

    ფორვარდები, სვოპები და ოფციონები რისკის შესამცირებლად: სტრუქტურა, ფასი, აღრიცხვა.Forwards, swaps and options to reduce risk: structure, pricing, accounting.

    დეტალურად →Learn more →
    ForwardSwapIFRS 9
    FND

    დაფინანსება და კაპიტალის ბაზრებიFunding and capital markets

    დაფინანსების წყაროების დივერსიფიკაცია, ობლიგაციები, საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტები.Diversifying funding sources, bonds and international financial institutions.

    ობლიგაციებიBondsIFIEurobonds
    FTP

    ტრანსფერული ფასწარმოქმნაFunds transfer pricing

    ფონდების შიდა ფასი, რომელიც პროდუქტებისა და განყოფილებების მომგებიანობას სწორად აჩვენებს.An internal price of funds that shows the true profitability of products and units.

    FTPმარჟაMargin
    GOV

    პოლიტიკა და მმართველობაPolicy and governance

    ხაზინის პოლიტიკა, ლიმიტების სისტემა, ALCO-ს პროცესი და რეგულაციური მოთხოვნები.Treasury policy, limit framework, the ALCO process and regulatory requirements.

    ALCOპოლიტიკაPolicy
    CORP

    კორპორაციული ხაზინაCorporate treasury

    კომპანიის ფულადი სახსრების მართვა, საბანკო ურთიერთობები და სავალუტო ჰეჯირება.Company cash management, banking relationships and FX hedging.

    CashჰეჯირებაHedging
    02

    როგორ ვმუშაობთHow we work

    1. დიაგნოსტიკაDiagnosis

      ვაანალიზებთ ბალანსს, რისკებს, პოლიტიკებსა და არსებულ პროცესებს.We review the balance sheet, risks, policies and current processes.

    2. მოდელი და პოლიტიკაModel and policy

      ვამზადებთ მოდელებს, ლიმიტებს და დოკუმენტებს თქვენს ორგანიზაციაზე მორგებით.We build models, limits and documents tailored to your organisation.

    3. დანერგვაImplementation

      ვეხმარებით გუნდს ახალი პროცესების, ანგარიშგებისა და ALCO-ს გამართვაში.We help the team set up new processes, reporting and the ALCO cycle.

    4. გადამზადებაTraining

      ვატარებთ ტრეინინგებს, რომ ცოდნა ორგანიზაციაში დარჩეს.We run training so the know-how stays in-house.

    03 · სქემაBlueprint

    ხაზინის სტრუქტურა და სქემაTreasury structure and flows

    ვინ ვის ექვემდებარება, ვინ ვის აკონტროლებს და როგორ მოძრაობს ფული და რისკი ბანკის შიგნით და გარეთ.Who reports to whom, who controls whom, and how money and risk move inside and outside the bank.

    03.1

    ორგანიზაციული სტრუქტურაOrganisation

    მოვალეობების გამიჯვნა: გარიგებას დებს ერთი, აკონტროლებს მეორე, ანგარიშსწორებას ახორციელებს მესამე.Segregation of duties: one unit trades, another controls, a third settles.

    სამეთვალყურეო საბჭოSupervisory Boardრისკის მადაrisk appetiteALCOALCOაქტივ-პასივების კომიტეტიAsset-Liability Committeeხაზინის ხელმძღვანელიHead of Treasuryრისკების დირექტორი (CRO)Chief Risk Officerოპერაციების დირექტორიChief Operating Officerლიმიტები, სტრატეგიაlimits, strategyანგარიშგებაreportingრისკის ანგარიშიrisk reportდამოუკიდებელი ფრონტ-ოფისისგანindependent of the front officeფრონტ-ოფისიFront officeFX დილინგიFX dealingფულადი ბაზრებიMoney marketsALM და დაფინანსებაALM and fundingკორპორაციული გაყიდვებიCorporate salesმიდლ-ოფისიMiddle officeლიმიტების მონიტორინგიLimit monitoringP&L და VaRP&L and VaRფასების დამოწმებაPrice verificationბექ-ოფისიBack officeდადასტურებებიConfirmationsანგარიშსწორებაSettlementნოსტრო შეჯერებაNostro reconciliationლიმიტებისlimitკონტროლიcontrolდადასტურებულიconfirmedგარიგებებიtradesგარიგების დეტალები (deal ticket)deal tickets
    საბჭო ადგენს რისკის მადას, ALCO — ლიმიტებსა და სტრატეგიას. ფრონტ-ოფისი დებს გარიგებებს; მიდლ-ოფისი (რისკების დირექტორის დაქვემდებარებაში) აკონტროლებს ლიმიტებს; ბექ-ოფისი (ოპერაციები) ადასტურებს და ასრულებს ანგარიშსწორებას. პუნქტირით შემოხაზული ორი ერთეული ფრონტ-ოფისს არ ექვემდებარება.The Board sets risk appetite and ALCO sets limits and strategy. The front office trades; the middle office, reporting to the CRO, controls limits; the back office, under operations, confirms and settles. The two units inside the dashed frame do not report to the front office.
    03.2

    ფულისა და რისკის ნაკადებიMoney and risk flows

    ხაზინა ბალანსის ცენტრია: აგროვებს ბიზნესის პოზიციებს და ხურავს მათ ბაზარზე.Treasury sits at the centre of the balance sheet: it collects positions from the business and covers them in the market.

    საცალო ბიზნესიRetail bankingდეპოზიტები, სესხებიdeposits, loansკორპორაციული ბიზნესიCorporate bankingკონვერტაციები, ჰეჯიconversions, hedgesხაზინაTreasuryლიკვიდობის მართვაLiquidityსავალუტო პოზიციაFX positionALM / საპროცენტო რისკიALM / rate riskფულადი ბაზრებიMoney marketsFTPFTPბანკთაშორისი ბაზარიInterbank marketეროვნული ბანკიNational BankIFI და ობლიგაციებიIFIs and bondsცენტრალური სალაროCentral cash vaultფილიალები და ბანკომატებიBranches and ATMsინკასაციის სამსახურიCash-in-transitFTP ფასიFTP priceFX ნაკადიFX flowპოზიციისpositionდახურვაcoverრეზერვები, რეპოreserves, repoდაფინანსებაfundingნაღდი ფულის ლიმიტებიcash limitsშევსებაrefillტრანსპორტიtransportგატანა / შეტანაwithdrawals
    საცალო და კორპორაციული ბიზნესი ფულს ხაზინისგან FTP ფასით „ყიდულობს“ და „ყიდის“, კლიენტური კონვერტაციები კი ხაზინის სავალუტო პოზიციაში გროვდება. ხაზინა პოზიციას ხურავს ბანკთაშორის ბაზარზე, ეროვნულ ბანკთან მართავს რეზერვებსა და რეპოს, გრძელვადიან დაფინანსებას კი IFI-ებიდან და ობლიგაციებიდან იღებს. ქვედა რიგი ნაღდი ფულის ნაკადია: ცენტრალური სალარო ინკასაციით ავსებს ფილიალებსა და ბანკომატებს.Retail and corporate units buy and sell funds from treasury at the FTP price, and customer conversions build up in treasury’s FX position. Treasury covers that position in the interbank market, manages reserves and repo with the National Bank, and raises long-term funding from IFIs and bonds. The bottom row is the cash flow: the central vault refills branches and ATMs through cash-in-transit.
    04 · მიმართულებაFocus area · LIQ

    ლიკვიდობის მართვაLiquidity management

    როგორ შევინარჩუნოთ საკმარისი სახსრები ვალდებულებების დროულად შესასრულებლად — ჩვეულებრივ დღეებშიც და კრიზისის დროსაც.How to keep enough cash to meet obligations on time, on ordinary days and in a crisis.

    04.1

    რა არის ლიკვიდობის რისკიWhat is liquidity risk

    ლიკვიდობის რისკი არის რისკი, რომ ორგანიზაცია ვერ შეძლებს ვალდებულებების დროულად შესრულებას, მაშინაც კი, თუ ის გადახდისუნარიანია.Liquidity risk is the risk that an organisation cannot meet its obligations on time, even when it is solvent.

    ბანკი მოკლევადიან დეპოზიტებს გრძელვადიან სესხებად გასცემს. ეს ვადიანობის ტრანსფორმაცია ბანკის საქმიანობის საფუძველია, მაგრამ ქმნის უფსკრულს: დეპოზიტი შეიძლება ხვალ გავიდეს, სესხი კი წლების შემდეგ დაიფარება.A bank turns short-term deposits into long-term loans. This maturity transformation is the core of banking, but it creates a gap: a deposit can leave tomorrow, while a loan repays over years.

    დაფინანსების ლიკვიდობაFunding liquidity

    შეგიძლიათ თუ არა ფულის მოზიდვა ან შენარჩუნება გონივრულ ფასად.Whether you can raise or keep funds at a reasonable cost.

    ბაზრის ლიკვიდობაMarket liquidity

    შეგიძლიათ თუ არა აქტივის სწრაფად გაყიდვა დიდი ფასდაკლების გარეშე.Whether you can sell an asset quickly without a large discount.

    ფულადი ბაზრებიMoney markets

    ბანკთაშორისი დეპოზიტები, რეპო და ცენტრალური ბანკის ოპერაციები ყოველდღიური ბალანსირების ინსტრუმენტებია.Interbank deposits, repo and central bank operations are the tools for daily balancing.

    04.2

    ინსტრუმენტები და მაჩვენებლებიTools and metrics

    ვადიანი გეპიMaturity gap

    GAP

    აქტივებისა და ვალდებულებების შედარება ვადების ინტერვალებში. აჩვენებს, როდის და რამდენი სახსარი შეიძლება დაგაკლდეთ.Compares assets and liabilities by time bucket. Shows when, and by how much, you may fall short of cash.

    ლიკვიდობის დაფარვის კოეფიციენტიLiquidity Coverage Ratio

    LCR

    მაღალლიკვიდური აქტივები უნდა ფარავდეს 30-დღიანი სტრესის წმინდა გადინებას. ბაზელ III-ის მინიმუმი 100%-ია.High-quality liquid assets must cover net outflows over a 30-day stress. The Basel III minimum is 100%.

    სტაბილური დაფინანსების კოეფიციენტიNet Stable Funding Ratio

    NSFR

    გრძელვადიანი აქტივები სტაბილური წყაროებით უნდა ფინანსდებოდეს ერთწლიან ჰორიზონტზე.Long-term assets must be funded by stable sources over a one-year horizon.

    სტრეს-ტესტირებაStress testing

    STRESS

    სცენარები: დეპოზიტების გადინება, ბაზრის დახურვა, კურსის შოკი. რამდენ ხანს გაუძლებს ბალანსი?Scenarios such as deposit runs, closed markets and FX shocks. How long would the balance sheet survive?

    საგანგებო დაფინანსების გეგმაContingency funding plan

    CFP

    წინასწარ შეთანხმებული ნაბიჯები, ადრეული გაფრთხილების ინდიკატორები და პასუხისმგებლები კრიზისისთვის.Pre-agreed actions, early-warning indicators and owners for a crisis.

    ნაღდი ფული: ბანკომატები და სალაროებიCash: ATMs and branch vaults

    CASH

    ნაღდი ფულის ოპტიმალური ნაშთი ბანკომატებსა და სალაროებში: საკმარისი კლიენტებისთვის, მაგრამ არა ზედმეტი, რადგან უმოქმედო ფული შემოსავალს არ მოაქვს.The optimal cash level in ATMs and branch vaults: enough for customers, but no more, because idle cash earns nothing.

    ოპტიმიზაციის კალკულატორი →Optimisation calculator →
    04.3

    ბანკომატებისა და სალაროების ნაღდი ფულიCash in ATMs and branch vaults

    ბაუმოლის მოდელი: ოპტიმალური შევსება აბალანსებს ინკასაციის ხარჯს და უმოქმედო ფულის ალტერნატიულ ღირებულებას.The Baumol model: optimal replenishment balances delivery cost against the opportunity cost of idle cash.

    ბანკომატში ან სალაროში ჩადებული ყოველი ლარი არის ფული, რომელიც არ გაცემულა სესხად და არ განთავსებულა ფულად ბაზარზე. რაც უფრო იშვიათად ავსებთ, მით მეტი ფული დგას უმოქმედოდ; რაც უფრო ხშირად — მით მეტია ინკასაციის ხარჯი. ოპტიმუმი ამ ორს შორისაა.Every lari in an ATM or vault is money not lent out or placed in the money market. Refill rarely and more cash sits idle; refill often and delivery costs rise. The optimum lies between the two.

    Q* = √(2 · D · F / i)

    სამაგალითო მნიშვნელობები. ჩაწერეთ თქვენი მონაცემები.Example values. Enter your own figures.

    ჯამური ხარჯიTotal costუმოქმედო ფულის ხარჯიIdle cash costინკასაციის ხარჯიDelivery cost
    ოპტიმალური შევსებაOptimal load
    –
    ინტერვალიInterval
    –
    ხარჯი / ერთეული / წელიCost / unit / year
    –
    ამჟამინდელი ხარჯიCurrent cost
    –
    დაზოგვა / წელი (ყველა)Saving / year (all)
    –
    04.4

    LCR კალკულატორიLCR calculator

    გამარტივებული გაანგარიშება ბაზელ III-ის კოეფიციენტებით. ეროვნული ბანკის მოთხოვნები და კოეფიციენტები შეიძლება განსხვავდებოდეს.A simplified calculation with Basel III factors. National Bank of Georgia requirements and factors may differ.

    მაღალლიკვიდური აქტივები (HQLA)High-quality liquid assets (HQLA)

    100%
    85%
    50%

    შემოდინებაInflows

    ≤75%

    თანხები მლნ ლარში, სამაგალითო მნიშვნელობები.Amounts in GEL millions, example values.

    30-დღიანი გადინება (სტრესი)30-day outflows (stress)

    5%
    10%
    25%
    40%
    100%
    100%
    LCR –
    0%100%250%+
    HQLA
    –
    გადინებაOutflows
    –
    შემოდინებაInflows
    –
    წმინდა გადინებაNet outflows
    –
    05 · მიმართულებაFocus area · FX

    ვალუტის ყიდვა-გაყიდვა და სავალუტო სპრედებიCurrency trading and FX spreads

    როგორ ყალიბდება საკონვერტაციო კურსი, რისგან შედგება სპრედი და როგორ მართავს ბანკი სავალუტო პოზიციას.How conversion rates are set, what makes up the spread and how a bank manages its currency position.

    05.1

    ყიდვის და გაყიდვის კურსიBuy and sell rates

    ბანკი ვალუტას ყიდულობს დაბალ კურსად და ყიდის მაღალ კურსად. სხვაობა ამ ორს შორის სპრედია.A bank buys currency at a lower rate and sells it at a higher one. The difference is the spread.

    ორივე კურსი საშუალო საბაზრო კურსის ირგვლივ დგას — ეს არის ფასი, რომლითაც ბანკები ერთმანეთთან ვაჭრობენ. ეროვნული ბანკის ოფიციალური კურსი ორიენტირია, მაგრამ კომერციული ბანკის კურსი მას ზუსტად არ ემთხვევა.Both rates sit around the mid market rate, the price at which banks trade with each other. The National Bank's official rate is a reference, but a commercial bank's quote does not match it exactly.

    სპრედიSpread = გაყიდვის კურსიAsk − ყიდვის კურსიBid · სპრედი, %Spread, % = (Ask − Bid) / Mid

    კლიენტისთვისFor the customer

    სპრედი კონვერტაციის ფარული ხარჯია: რაც ფართოა, მით ნაკლებ ვალუტას იღებთ იმავე თანხაში.The spread is the hidden cost of conversion: the wider it is, the less currency you get for the same money.

    ბანკისთვისFor the bank

    სპრედი საკომისიოს გარეშე შემოსავალია, რომელიც ფარავს ოპერაციულ ხარჯს და პოზიციის რისკს.The spread is fee-free income that covers operating cost and position risk.

    ხაზინისთვისFor treasury

    ყოველი კლიენტური გარიგება ცვლის ღია სავალუტო პოზიციას, რომელიც ბანკთაშორის ბაზარზე უნდა დაიხუროს ან ლიმიტში დარჩეს.Every customer deal changes the open currency position, which must be covered in the interbank market or kept within limits.

    05.2

    სპრედის მართვაManaging the spread

    რა განსაზღვრავს სპრედის სიგანეს და როგორ აწყობს ბანკი ტარიფების ბადეს.What sets the width of the spread and how a bank builds its pricing grid.

    თანხაAmount

    TIER

    რაც დიდია გარიგება, მით ვიწროა სპრედი. დიდ თანხაზე ბანკი ინდივიდუალურ კურსს აფიქსირებს.The larger the deal, the narrower the spread. Large amounts get an individual quote.

    არხიChannel

    CHNL

    სალარო, ინტერნეტბანკი, ბარათით გადახდა და კორპორაციული დილინგი სხვადასხვა ხარჯით მუშაობს და სხვადასხვა სპრედი აქვს.Branch, internet bank, card payments and corporate dealing have different costs and spreads.

    ბაზრის მერყეობაVolatility

    VOL

    კურსის მკვეთრი მოძრაობისას ბანკი სპრედს აფართოებს, რადგან პოზიციის დახურვამდე რისკი იზრდება.When the rate moves sharply, banks widen spreads because the risk until the position is covered grows.

    კონკურენციაCompetition

    MKT

    კლიენტები კურსებს ადარებენ. ზედმეტად ფართო სპრედი ბრუნვას ამცირებს, ზედმეტად ვიწრო — შემოსავალს.Customers compare rates. Too wide a spread cuts volume; too narrow cuts income.

    თანხა, USDAmount, USDსალაროBranchინტერნეტბანკიInternet bankკორპორაციული დილინგიCorporate dealing
    < 1 0001.2%0.8%—
    1 000 – 10 0000.9%0.6%0.5%
    10 000 – 100 0000.6%0.4%0.3%
    > 100 000ინდივიდუალურიIndividualინდივიდუალურიIndividual0.05–0.2%

    სამაგალითო ტარიფების ბადე (სპრედი საშუალო კურსიდან ორივე მხარეს ჯამში). რეალური ციფრები ბანკის პოლიტიკაზეა დამოკიდებული.Illustrative pricing grid (total spread around the mid rate). Actual figures depend on each bank's policy.

    05.3

    სავალუტო პოზიციის მართვა და ლიმიტებიCurrency position and limits

    ყოველი კლიენტური კონვერტაცია ცვლის ბანკის პოზიციას. ხაზინა მას აკონტროლებს ლიმიტებით და ხურავს ბანკთაშორის ბაზარზე.Every customer conversion moves the bank’s position. Treasury controls it with limits and covers it in the interbank market.

    ღია სავალუტო პოზიციაOpen currency position

    OCP

    ვალუტაში აქტივებს მინუს ვალდებულებები, ბალანსგარეშე ფორვარდებისა და სვოპების ჩათვლით. დადებითი — გრძელი (long), უარყოფითი — მოკლე (short) პოზიციაა.Assets minus liabilities in a currency, including off-balance forwards and swaps. Positive is long, negative is short.

    რეგულაციური ლიმიტიRegulatory limit

    REG

    ზედამხედველი ზღუდავს ღია პოზიციას რეგულაციური კაპიტალის პროცენტით. მოქმედი ზღვარი გადაამოწმეთ ეროვნული ბანკის რეგულაციაში.The supervisor caps the open position as a percentage of regulatory capital. Check the current threshold in National Bank regulation.

    შიდა ლიმიტებიInternal limits

    LIM

    ცალკე ლიმიტი თითო ვალუტაზე, ღამისა (overnight) და დღის შიგნით (intraday), დილერებზე, ასევე stop-loss და VaR ლიმიტები.Separate limits per currency, overnight and intraday, per dealer, plus stop-loss and VaR limits.

    ლიმიტის დადგენაSetting a limit

    VaR

    რისკის მადა → დასაშვები ზარალი → პოზიციის ზომა. ლიმიტი ისეთი უნდა იყოს, რომ კურსის მოსალოდნელმა მოძრაობამ დასაშვებ ზარალს არ გადააჭარბოს.Risk appetite → acceptable loss → position size. A limit should keep the loss from a plausible rate move within that acceptable loss.

    ვალუტაCurrencyაქტივებიAssetsვალდებულებებიLiabilitiesბალანსგარეშეOff-balanceღია პოზიციაNet position% კაპიტალის% of capitalლიმიტი, %Limit, %სტატუსიStatus
    USD––
    EUR––
    სხვაOther––
    ჯამური ღია პოზიციაTotal open position
    –
    % კაპიტალის% of capital
    –
    ლიმიტის ათვისებაLimit usage
    –
    შოკის შედეგი, მლნ ₾Shock impact, GEL m
    –
    ლიმიტი, მლნ ₾Limit, GEL m
    –

    თანხები მლნ ლარის ეკვივალენტში, სამაგალითო მნიშვნელობები. ჯამური პოზიცია = max(გრძელი პოზიციების ჯამი, მოკლე პოზიციების ჯამი). შოკი: ლარის გაუფასურება მითითებული %-ით.Amounts in GEL m equivalent, example values. Total position = max(sum of longs, sum of shorts). Shock: lari depreciation by the given %.

    05.4

    სპრედის კალკულატორიSpread calculator

    კურსები სამაგალითოა და არ ასახავს მიმდინარე ბაზარს.Rates are examples and do not reflect the current market.

    კლიენტი ყიდულობსCustomer buys → იხდისpays (საშუალო კურსითat mid: )
    კლიენტი ყიდისCustomer sells → იღებსreceives (საშუალო კურსითat mid: )
    სპრედიSpread
    –
    სპრედი, %Spread, %
    –
    ბაზისური პუნქტიBasis points
    –
    ხარჯი კლიენტს (ყიდვა)Customer cost (buy)
    –
    თვიური შემოსავალიMonthly income
    –
    06 · მიმართულებაFocus area · DRV

    დერივატივები ანუ წარმოებული ინსტრუმენტებიDerivatives, or derived instruments

    ფორვარდები, ფიუჩერსები, ოფციონები და სვოპები — ახსნები, ქართული მაგალითები და ინტერაქტიული კალკულატორი.Forwards, futures, options and swaps: explanations, local examples and an interactive calculator.

    06.1

    რა არის დერივატივიWhat is a derivative

    დერივატივი არის ხელშეკრულება, რომლის ღირებულება „წარმოებულია“ სხვა აქტივის — საბაზისო აქტივის — ფასიდან.A derivative is a contract whose value is derived from the price of something else, the underlying asset.

    საბაზისო აქტივი შეიძლება იყოს ვალუტის კურსი (მაგ. USD/GEL), აქცია, ობლიგაცია, საპროცენტო განაკვეთი ან საქონელი — ნავთობი, ხორბალი, ოქრო. თავად ხელშეკრულება არ არის ეს აქტივი: ის ადგენს, ვინ ვის რამდენს გადაუხდის, როცა აქტივის ფასი შეიცვლება.The underlying can be an exchange rate (e.g. USD/GEL), a stock, a bond, an interest rate or a commodity such as oil, wheat or gold. The contract is not the asset itself: it sets who pays whom, and how much, when the asset's price moves.

    სახელი მათემატიკასაც ეხმიანება: წარმოებული (∂) აჩვენებს, როგორ იცვლება ერთი სიდიდე მეორის ცვლილებისას. დერივატივების შეფასებაშიც ზუსტად ეს კითხვა დგას — რამდენით შეიცვლება ხელშეკრულების ფასი, თუ საბაზისო აქტივი 1 ერთეულით გაძვირდება?The name echoes calculus too: a derivative (∂) measures how one quantity changes as another moves. Pricing derivatives asks the same question: how much does the contract's value change when the underlying rises by one unit?

    Δ = ∂V / ∂S

    ჰეჯირებაHedging

    რისკის შემცირება. იმპორტიორი წინასწარ აფიქსირებს დოლარის კურსს, ფერმერი — მოსავლის ფასს.Reducing risk. An importer locks in a dollar rate; a farmer locks in a crop price.

    სპეკულაციაSpeculation

    ფასის მოძრაობაზე ფსონი მცირე კაპიტალით. ბერკეტი ზრდის როგორც მოგებას, ისე ზარალს.Betting on price moves with little capital. Leverage magnifies both gains and losses.

    არბიტრაჟიArbitrage

    ფასთა შეუსაბამობიდან უმნიშვნელო, თითქმის ურისკო მოგება. სწორედ არბიტრაჟი ინარჩუნებს ბაზრებს ერთმანეთთან შესაბამისობაში.Small, near risk-free profits from mispricing. Arbitrage keeps related markets in line.

    06.2

    ოთხი ძირითადი ინსტრუმენტიThe four main instruments

    ფორვარდიForward

    OTC

    ორ მხარეს შორის შეთანხმება, რომ მომავალში, დღეს დადგენილ ფასად იყიდონ ან გაყიდონ აქტივი.An agreement between two parties to buy or sell an asset at a future date, at a price fixed today.

    მაგალითიExample
    კომპანიამ 3 თვეში უნდა გადაიხადოს 100 000 დოლარი. ბანკთან ფორვარდით ის დღესვე აფიქსირებს USD/GEL კურსს და ლარის გაუფასურების რისკს აღარ ატარებს.A company must pay $100,000 in 3 months. With a bank forward it fixes the USD/GEL rate today and no longer carries the risk of the lari weakening.
    ძირითადი რისკიKey risk
    კონტრაგენტის რისკი და ვალდებულება: თუ კურსი თქვენს სასარგებლოდ შეიცვლება, სარგებელს ვერ მიიღებთ.Counterparty risk, and it binds you: if the rate moves your way, you don't benefit.

    ფიუჩერსიFutures

    ბირჟაExchange

    სტანდარტიზებული ფორვარდი, რომლითაც ვაჭრობენ ბირჟაზე. მოგება-ზარალი ყოველდღიურად აისახება მარჟის ანგარიშზე.A standardised forward traded on an exchange. Gains and losses are settled daily through a margin account.

    მაგალითიExample
    ავიაკომპანია ყიდულობს ნავთობის ფიუჩერსებს, რომ საწვავის გაძვირება ბილეთის ფასზე არ აისახოს.An airline buys oil futures so that a rise in fuel prices doesn't hit ticket prices.
    ძირითადი რისკიKey risk
    მარჟინ ქოლი: ფასის მკვეთრი მოძრაობისას დამატებითი თანხის შეტანა მოგიწევთ.Margin calls: a sharp move can force you to post more cash.

    ოფციონიOption

    ბირჟა / OTCExchange / OTC

    უფლება, მაგრამ არა ვალდებულება, იყიდოთ (ქოლი) ან გაყიდოთ (ფუთი) აქტივი შესრულების ფასად. უფლებაში იხდით პრემიას.The right, not the obligation, to buy (call) or sell (put) an asset at the strike price. You pay a premium for that right.

    მაგალითიExample
    ინვესტორი 5 ლარად ყიდულობს ქოლს 105-ლარიან სტრაიქზე. თუ აქცია 120 ლარამდე გაძვირდა, მოგება 10 ლარია; თუ გაიაფდა, კარგავს მხოლოდ 5-ს.An investor pays ₾5 for a call struck at ₾105. If the stock reaches ₾120 the profit is ₾10; if it falls, the loss is only ₾5.
    ძირითადი რისკიKey risk
    მყიდველისთვის — პრემიის დაკარგვა; გამყიდველისთვის — შესაძლოა შეუზღუდავი ზარალი.For the buyer, losing the premium; for the seller, potentially unlimited loss.

    სვოპიSwap

    OTC

    შეთანხმება ფულადი ნაკადების გაცვლაზე — მაგალითად, ფიქსირებული პროცენტის ცვლადზე ან ერთი ვალუტის მეორეზე.An agreement to exchange cash flows, for example fixed interest for floating, or one currency for another.

    მაგალითიExample
    კომპანიას აქვს ცვლადგანაკვეთიანი სესხი. საპროცენტო სვოპით ის ცვლად გადასახადს ფიქსირებულით ცვლის და ბიუჯეტს წინასწარ გეგმავს.A company has a floating-rate loan. With an interest rate swap it turns the floating payments into fixed ones and can plan its budget.
    ძირითადი რისკიKey risk
    განაკვეთის რისკი და კონტრაგენტის რისკი გრძელვადიან ხელშეკრულებაზე.Rate risk and counterparty risk over a long contract.
    06.3

    შედეგის კალკულატორიPayoff calculator

    ოფციონის პრემია ითვლება ბლეკ-შოულზის მოდელით (ევროპული ოფციონი, დივიდენდის გარეშე).Option premiums use the Black–Scholes model (European option, no dividends).

    მნიშვნელობები სამაგალითოა. ცვალეთ და გრაფიკი მაშინვე განახლდება.Values are examples. Change them and the chart updates instantly.

    პრემიაPremium
    –
    უზარალობის წერტ.Breakeven
    –
    მაქს. მოგებაMax profit
    –
    მაქს. ზარალიMax loss
    –
    დელტაDelta Δ
    –
    06.4

    როგორ ითვლება ფორვარდის ფასიHow a forward is priced

    ფორვარდი პროგნოზი არ არის. მისი ფასი ორი ვალუტის საპროცენტო განაკვეთების სხვაობიდან გამოდის.A forward is not a forecast. Its price comes from the interest rate difference between two currencies.

    წარმოიდგინეთ, რომ დოლარი 6 თვეში გჭირდებათ. შეგიძლიათ დღესვე იყიდოთ სპოტზე და 6 თვე დოლარის დეპოზიტზე დადოთ, ან ლარი 6 თვე ლარის დეპოზიტზე გაჩეროთ და შემდეგ იყიდოთ. ორივე გზამ ერთი შედეგი უნდა მოგცეთ, თორემ ურისკო მოგება (არბიტრაჟი) გაჩნდება. ეს არის დაფარული საპროცენტო პარიტეტი.Say you need dollars in 6 months. You can buy them spot today and hold them on a USD deposit, or hold lari on a GEL deposit and buy later. Both routes must cost the same, or there would be risk-free profit (arbitrage). This is covered interest parity.

    F = S × (1 + rGEL × d/365) / (1 + rUSD × d/360)

    ლარის განაკვეთი დოლარისაზე მაღალია, ამიტომ ფორვარდული კურსი სპოტზე მაღალი გამოდის (ფორვარდული პრემია). ეს ლარის გაუფასურების პროგნოზი არ არის, ეს განაკვეთების სხვაობის ფასია. სხვაობას F − S ფორვარდული პუნქტები ჰქვია. ლარი ACT/365 კონვენციით ითვლება, დოლარი და ევრო ACT/360-ით.Because the GEL rate is above the USD rate, the forward is above spot (a forward premium). That is not a forecast of lari weakness; it is the price of the rate gap. F − S is called the forward points. GEL uses the ACT/365 day count, USD and EUR use ACT/360.

    სამაგალითო მნიშვნელობები, არ ასახავს მიმდინარე ბაზარს.Example values, not current market data.

      ფორვარდული კურსიForward rate
      –
      ფორვარდული პუნქტებიForward points
      –
      პრემია, % წლიურიPremium, % p.a.
      –
      ბანკის მარჟაBank margin
      –
      ზედმეტი გადახდა, ₾Overpayment, GEL
      –
      06.5

      როგორ ითვლება სვოპის ფასიHow a swap is priced

      სვოპის ფასი არის ფიქსირებული განაკვეთი, რომლითაც ორივე მხარის მომავალი გადახდების დღევანდელი ღირებულება თანაბარია.A swap’s price is the fixed rate that makes the present value of both sides’ future payments equal.

      სავალუტო სვოპი (FX swap).FX swap. ეს არის სპოტ გარიგება და საპირისპირო ფორვარდი ერთად. მისი „ფასი“ სვოპის პუნქტებია, ანუ იგივე ფორვარდული პუნქტები (F − S), რომლებიც ზემოთ ითვლება. ბანკები სვოპს ხშირად ერთი ვალუტით მეორე ვალუტის მოსაზიდად იყენებენ.It is a spot deal plus an opposite forward. Its “price” is the swap points, the same forward points (F − S) calculated above. Banks often use it to raise one currency against another.

      საპროცენტო სვოპი (IRS).Interest rate swap (IRS). ერთი მხარე ფიქსირებულ განაკვეთს იხდის, მეორე ცვლადს. დადების დღეს სვოპის ღირებულება ნულია, ამიტომ ფიქსირებული განაკვეთი ისე ირჩევა, რომ ფიქსირებული ნაკადების დღევანდელი ღირებულება ცვლადი ნაკადების ღირებულებას გაუტოლდეს. ცვლადი მხარე ყოველთვის ნომინალის ტოლი ღირს, ამიტომ ფორმულა მარტივდება:One side pays fixed, the other floating. At inception the swap is worth zero, so the fixed rate is set so that the fixed payments’ present value equals the floating leg’s. The floating leg is worth par, which simplifies the formula to:

      s = (1 − DFn) / Σ (τi × DFi) · DFt = 1 / (1 + zt)t

      DF დისკონტ-ფაქტორია, z — t-წლიანი ნულკუპონიანი განაკვეთი, τ — პერიოდის სიგრძე წლებში. მოქმედი სვოპის ღირებულება (MTM) არის ბაზრის ახლანდელ და ხელშეკრულების განაკვეთებს შორის სხვაობა, გამრავლებული ანუიტეტზე Σ τ × DF და ნომინალზე.DF is the discount factor, z the t-year zero rate, τ the period length in years. An existing swap’s value (MTM) is the gap between today’s market swap rate and the contract rate, times the annuity Σ τ × DF, times the notional.

      წელიYearნულკუპონიანი განაკვეთი, %Zero rate, %დისკონტ-ფაქტორიDiscount factor
      1–
      2–
      3–
      4–
      5–
      სვოპის განაკვეთიSwap rate
      –
      ანუიტეტი Σ τ·DFAnnuity Σ τ·DF
      –
      MTM, ფიქს. გადამხდელიMTM, fixed payer
      –
      MTM, ფიქს. მიმღებიMTM, fixed receiver
      –

      გამარტივებული: წლიური გადახდები, წლიური კაპიტალიზაცია, ერთი მრუდი დისკონტირებისთვის და პროგნოზისთვის. მრუდი სამაგალითოა.Simplified: annual payments and compounding, one curve for discounting and projection. The curve is an example.

      07

      ტრეინინგებიTraining

      ხაზინისა და დერივატივების პროგრამები — საფუძვლებიდან პროფესიულ დონემდე. თითოეული მოდული მოიცავს პრაქტიკულ სავარჯიშოებს.Treasury and derivatives programmes, from the basics to professional level. Every module includes hands-on exercises.

      რატომ არის ტრეინინგები მნიშვნელოვანიWhy training matters

      ზარალი ხშირად არცოდნიდან მოდისLosses often come from not knowing

      დერივატივი ბერკეტით მუშაობს: მცირე შეცდომა სწრაფად იქცევა დიდ ზარალად. ვინც არ იცის, როგორ იქცევა პოზიცია ბაზრის მოძრაობისას, ის რისკს ვერ აკონტროლებს.Derivatives run on leverage, so a small mistake turns into a large loss fast. If you don't know how a position behaves when the market moves, you can't control its risk.

      კომპანიებს სჭირდებათ დაცვა კურსის რყევისგანCompanies need protection from FX swings

      იმპორტიორები, ექსპორტიორები და დოლარში დაკრედიტებული ბიზნესები ყოველდღიურად ატარებენ ლარის კურსის რისკს. ჰეჯირების ცოდნა მოგებას პროგნოზირებადს ხდის.Importers, exporters and dollar borrowers carry lari exchange-rate risk every day. Knowing how to hedge makes earnings predictable.

      ბანკის შეთავაზების სწორად შეფასებაJudging a bank's offer properly

      როცა ბანკი ფორვარდს ან სვოპს გთავაზობთ, უნდა გესმოდეთ ფასი, პირობები და რას თმობთ სანაცვლოდ. ცოდნა მოლაპარაკებაში ძლიერ პოზიციას გაძლევთ.When a bank offers a forward or swap, you should understand the price, the terms and what you give up. Knowledge puts you in a stronger negotiating position.

      ქართულ ენაზე რესურსი ცოტააFew resources exist in Georgian

      ხაზინისა და დერივატივების შესახებ მასალის უმეტესობა ინგლისურადაა. ჩვენი ტრეინინგები ტერმინებს და მაგალითებს ქართულ ბაზარზე ხსნის.Most material on treasury and derivatives is in English. Our training explains the terms and examples in the context of the Georgian market.

      Treasury · ბანკებისთვისFor banks

      ხაზინა, ლიკვიდობა და ALMTreasury, liquidity and ALM

      ბანკებისა და მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების ხაზინის, ფინანსებისა და რისკის გუნდებისთვის.For treasury, finance and risk teams at banks and microfinance institutions.

      1. ლიკვიდობის რისკი, LCR და NSFRLiquidity risk, LCR and NSFR
      2. საპროცენტო რისკი საბანკო წიგნში (IRRBB)Interest rate risk in the banking book (IRRBB)
      3. ტრანსფერული ფასწარმოქმნა (FTP)Funds transfer pricing (FTP)
      4. ALCO, ლიმიტები და ანგარიშგებაALCO, limits and reporting
      5. სტრეს-ტესტირება და საგანგებო დაფინანსების გეგმაStress testing and the contingency funding plan
      თარიღები და ფასი: მალეDates and fees: coming soon
      Level 1 · საწყისიFoundation

      დერივატივების საფუძვლებიDerivatives foundations

      დამწყებთათვის, სტუდენტებისთვის და ფინანსებში ახალი თანამშრომლებისთვის.For beginners, students and staff new to finance.

      1. საბაზისო აქტივი და ხელშეკრულების სტრუქტურაUnderlyings and contract structure
      2. ფორვარდი და ფიუჩერსი, მარჟაForwards, futures and margin
      3. ოფციონები: ქოლი, ფუთი, პრემიაOptions: calls, puts, premium
      4. სვოპების შესავალიIntroduction to swaps
      5. პრაქტიკა: შედეგის გრაფიკების აგებაPractice: building payoff diagrams
      თარიღები და ფასი: მალეDates and fees: coming soon
      Level 2 · საშუალოIntermediate

      ოფციონების შეფასება და რისკებიOption pricing and risk

      ტრეიდერებისთვის, ანალიტიკოსებისთვის და ინვესტორებისთვის.For traders, analysts and investors.

      1. ბლეკ-შოულზის მოდელი და მისი დაშვებებიBlack–Scholes and its assumptions
      2. ბინომური მოდელიThe binomial model
      3. „ბერძნულები“: დელტა, გამა, თეტა, ვეგაThe Greeks: delta, gamma, theta, vega
      4. იმპლიციტური ვოლატილობაImplied volatility
      5. სტრატეგიები: სპრედები, სტრედლი, კოლარიStrategies: spreads, straddle, collar
      თარიღები და ფასი: მალეDates and fees: coming soon
      Level 3 · პროფესიონალურიProfessional

      ჰეჯირება კომპანიებისა და ბანკებისთვისHedging for companies and banks

      ხაზინის, რისკ-მენეჯმენტის და ფინანსური დეპარტამენტებისთვის.For treasury, risk and finance teams.

      1. სავალუტო რისკი და ლარის ჰეჯირებაFX risk and hedging the lari
      2. საპროცენტო განაკვეთის სვოპებიInterest rate swaps
      3. ჰეჯის ეფექტიანობა და IFRS 9Hedge effectiveness and IFRS 9
      4. კონტრაგენტის რისკი და ISDA ხელშეკრულებაCounterparty risk and the ISDA agreement
      5. ქეისი: ჰეჯირების პოლიტიკის შედგენაCase study: drafting a hedging policy
      თარიღები და ფასი: მალეDates and fees: coming soon

      დარეგისტრირდით ან მოითხოვეთ კორპორაციული ტრეინინგიSign up or request corporate training

      მოგვწერეთ, რომელი დონე გაინტერესებთ. გუნდებისთვის პროგრამას ვადგენთ ინდივიდუალურად.Tell us which level interests you. For teams we tailor the programme.

      info@derivative.ge
      08

      შეამოწმე ცოდნაTest yourself

      სამი დონე, თითოეულში 10 კითხვა: ეკონომიკა, ხაზინა და სახაზინო პროდუქტები. პასუხის არჩევისთანავე ნახავთ ახსნას.Three levels of 10 questions each on economics, treasury and treasury products. You see the explanation as soon as you answer.

      ქულაScore 0 / 0 · 10
      1. კითხვები იტვირთება…Loading questions…
      09

      ლექსიკონიGlossary

      10

      სტატიებიArticles

      • ლიკვიდობის ვადიანი გეპი: როგორ ავაგოთBuilding a liquidity maturity gap

        ვადების ბაკეტები, დაშვებები და შედეგის წაკითხვა.Time buckets, assumptions and how to read the result.

        მზადდებაComing soon
      • FTP — რატომ სჭირდება ბანკს შიდა ფასიFTP: why a bank needs an internal price of funds

        როგორ აჩვენებს სწორ მომგებიანობას პროდუქტების მიხედვით.How it reveals true profitability by product.

        მზადდებაComing soon
      • ლარის კურსის ჰეჯირება ფორვარდითHedging the lari with a forward

        როგორ იცავს თავს იმპორტიორი კურსის რყევისგან — ნაბიჯ-ნაბიჯ.How an importer protects itself from currency swings, step by step.

        მზადდებაComing soon
      • ბლეკ-შოულზის მოდელი მარტივადBlack–Scholes made simple

        რას ნიშნავს თითოეული ცვლადი და სად გვატყუებს მოდელი.What each input means and where the model falls short.

        მზადდებაComing soon
      • ოფციონის „ბერძნულები“The option Greeks

        დელტა, გამა, თეტა და ვეგა — რას გვეუბნება თითოეული.Delta, gamma, theta and vega, and what each one tells you.

        მზადდებაComing soon
      • საპროცენტო სვოპი: როგორ მუშაობსHow an interest rate swap works

        ფიქსირებული და ცვლადი განაკვეთი ერთ ცხრილში.Fixed and floating legs side by side.

        მზადდებაComing soon
      11

      კონტაქტიContact

      კონსულტაცია, ტრეინინგი ან თანამშრომლობა — დაგვიკავშირდით.Advice, training or partnerships: get in touch.

      ელფოსტაEmail